1. شهروند خبرنگاری

وقتی کودکان به جای مدرسه به پادگان می روند

سوء استفاده تروریست ها از کودکان

کودکانی که اسلحه به دست دارند و اعدام می کنند، کودکی که کمربند انفجاری به خودش بسته تا خودش و دیگران را منفجر کند و... این ها تصاویری هستند که این روزها در شبکه های مختلف تلویزیونی و فضای مجازی به وفور می بینیم.

  1. ۲ ماه قبل
  2. ۰
کودکان جنگ
نوداد -

کودکانی که اسلحه به دست دارند و اعدام می کنند، کودکی که کمربند انفجاری به خودش بسته تا خودش و دیگران را منفجر کند و... این ها تصاویری هستند که این روزها در شبکه های مختلف تلویزیونی و فضای مجازی به وفور می بینیم. پدیده کودک سرباز و استفاده تروریست ها از کودکان در جنگ ها شاید پدیده تازه ای نباشد، اما ابعاد آن در سال های اخیر بسیار گسترده تر شده است. در کنارش بازنمایی رسانه ای آن نیز بیشتر شده است.در طول تار یخ در بسیاری از کشورها به صورت گسترده از کودکان برای مقاصد نظامی استفاده شده است.

اما گروه های تروریستی همچون داعش به سوءاستفاده بیشتر دامن زده اند. در شش ماه نخست سال جاری میلادی داعش در عراق، سوریه و لیبی 589 عملیات انتحاری انجام داده است که به طور میانگین ماهانه 100 حمله می شود. اگر آمار ارائه شده توسط خبرگزاری وابسته به داعش صحیح باشد، حملات انتحاری به بالاترین میزان در تاریخ جهان رسیده است، زیرا در سال های گذشته متوسط حملات انتحاری ماهانه 50 حمله بود.

در این گزارش آمار حملاتی که توسط کودکان انتحاری در شش ماه نخست 2016 انجام شده، نیامده، اما بر روند فزاینده استفاده گروه های تروریستی از کودکان در عملیات های انتحاری تاکید شده است.

براساس تعریف ارائه شده در سطح بین الملل، «کودک سرباز» به کسی گفته می شود که در سن زیر 18 سال به عضویت سازمانی وابسته به ارتش، نیروهای شبه نظامی یا احزاب سیاسی در می آید. خواه این گروه ها درگیر جنگ باشند یا نه. کودکان سرباز می توانند نقش های متعددی ایفا کنند، از جمله شرکت در جنگ و درگیری، کاشت مین و مواد منفجره، جاسوسی، تهیه آذوقه و مهمات، آشپزی و خدمات خانگی و در نهایت سوءاستفاده جنسی.

به طور کلی استفاده نظامی از کودکان به سه شکل صورت می گیرد:

- به کارگیری به عنوان کودک سرباز؛ بدترین حالت در این نوع کاربرد، زمانی است که جنگ نیاز به قربانی دارد. کودکان به خط مقدم فرستاده می شوند تا با قربانی شدن آن ها تاکتیک های نظامی جنگ سالاران پیاده شود.

- استفاده از آن ها در فعالیت های پشتیبانی مانند نگهبانی، جاسوسی و بردگی جنسی.

- استفاده از کودکان برای تبلیغات در جنگ، که در این حالت از کودکان سرباز به عنوان دیده بان، پیام رسان و حتی سپر انسانی، استفاده می شود.

کودکان عراقی و سوری را دریابید

از ابتدای سال 2014 تاکنون حدود یک هزار و 500 کودک و نوجوان زیر 18 سال عراقی ربوده شده و در بیشتر موارد یا به شکل اجباری به جبهه های جنگ اعزام شده اند یا مورد سوءاستفاده و آزار جنسی قرار گرفته اند. در آخرین نمونه از این دست، در جریان دستگیری نوجوان انتحاری در شهر کرکوک عراق، تلویزیون های محلی تصاویر و عکس هایی از پسری که توسط نیروهای امنیتی مقابل ساختمان وزارت کشور عراق دستگیر شده و در حال گریه کردن و فریاد زدن است، نشان دادند.

مقامات امنیتی سن این نوجوان را 16 سال و ملیت او را عراقی و اهل موصل اعلام کردند، ما گزارش رسانه های داخلی می گفت او کمتر از 16 سال دارد. موصل یکی از بزرگ ترین شهرهایی است که هنوز در تصرف تکفیری هاست و مرکز سربازگیری از کودکانی برای این گروه تروریستی شده است. نماینده یونیسف در عراق گزاش داده است: با شدت گرفتن درگیری ها بیش از 10 درصد کودکان عراقی که جمعیتی فراتر از یک و نیم میلیون نفر را تشکیل می دهند، در کشور خود آواره شده اند و بسیاری از آن ها تجربه چند بار کوچ کردن و آوارگی را پشت سر گذاشته اند.

کودکان جنگ

در یک گزارش تکان دهنده دیگر سازمان ملل که چندی قبل منتشر شد، در حال حاضر بیش از 500 هزار کودک آواره سوری در ترکیه به سر می برند که دولت این کشور تنها توانایی آموزش 175 هزار تن از آن ها را دارد. این بدانت معناست که نسل بعدی سوریه در بی سوادی، جهل و ناآگاهی به سر خواهند برد که بی شک می تواند آمار خشونت و افراط گرایی را در آینده این کشور و منطقه افزایش دهد.

یونیسف هم چنین گزارش داده است: «در اثر درگیری های خاورمیانه و شمال آفریقا بیش از 13 میلیون کودک از ادامه تحصیل محروم شدند و آمال و آرزوهای آن ها برای آینده بانوبد شده است. نزدیک به هشت هزار و 850 مدرسه در عراق، سوریه، یمن و لیبی به دلیل درگیری ها تخریب یا به پناهگای برای آوارگان تبدیل شده یا از سوی طرف های درگیر تحت اشغال هستند. هم چنین نزدیک به 700 هزار کودک سوری آواره نمی توانند به دلیل فقدان زیرساخت های آموزشی یا عدم توانایی مدارس حتی در کشورهای هم جوار تحصیل کنند.»

صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) در آخرین گزارش خود هشدار داد، در حال حاضر سه میلیون و 600 هزار کودک عراقی یعنی یک سوم کودکان این کشور، در نتیجه جنگ های اخیر با آسیب های گوناگونی نظیر تجاوز، آزار جنسی، ربوده شدن، شرکت اجباری در جبهه ها، مجروح شدن و مرگ رو به رو هستند.

میانمار، افغانستان، آفریقای مرکزی، چاد، کلمبیا، جمهوری دموکرات کنگو، هند، عراق، سومالی، سودان، تایلند، یمن و.... از جمله کشورهایی هستند که در آن ها تضییع حقوق کودکان و استفاده از آن ها به عنوان سرباز به شکل گسترده به چشم می خورد.

در دهه 1970 پیمان هایی برای ممنوعیت استفاده از کودکان در جنگ تصویب شد، ولی با این وجود گزارش های «کمپین بین المللی توقف سربازی کودکان» نشان از استفاده گسترده از کودکان در جنگ ها می دهد. این مسئله به شدت در کانون توجه فعالان حقوق بشر قرار دارد و تاکنون اقدامات متعددی اعم از تصویب قوانین به منظور ممنوعیت استفاده از کودکان و هم چنین برگزاری کمپین های مختلف مانند «کمپین بین المللی توقف سربازی کودکان»، انجام شده است.

خاورمیانه ای های تنها نیستند

در این بین کشورهای آفریقایی از جمله کشورهایی اند که استفاده از کودکان به عنوان سرباز در آن ها بسیار رایج است. در جمهوری آفریقای مرکزی، صدها کودک در نیروهای شورشی اتحادیه دموکرات برای یکپارچگی، مورد استفاده نظامی قرار می گیرند. در چاد کودکان در گروه شورشی جبهه دموکرات در حال جنگ با ارتش چاد هستند؛ در کنگو هزاران کودک در جنگ گروه های شورشی شرکت می کنند، به گونه ای که بالاترین میزان شرکت کودکان در جنگ دوم کنگو به عدد 30 هزار نفر رسیده است. هم چنین در سومالی از کودکان در جنگ استفاده شده و میزان آن 200 هزار نفر تخمین زده شده است. نقض حقوق کودکان فقط در آفریقا و آسیا رواج ندارد.

کودکان جنگ

در آمریکای لاتین نیز این روند به چشم می خورد. در این منطقه بیشترین کودکان سرباز را کلمبیا در خود جای داده است، به گونه ای که 14 هزار کودک، پای ثابت جنگ های مافیا و شبه نظامیان هستند. شبه نظامیان کلمبیایی، دختران و پسران نوجوان را جذب می کنند و به آن ها آموزش نزاع و کشتار می دهند.

اما در این میان وضعیت کودکان سوری از همه وخیم تر است. به صورتی که هزاران کودک سوری پناه جو در لبنان آواره هستند که به طور بالقوه جنگ جو هستند. کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان تخمین می زند که لبنان خانه حدود دو میلیون پناه جوی سوری است. حدود 75 هزار نفر از این آواره ها پسران جوانی هستند که سن آن ها بین 12 تا 17 سال است.

تخمین تعداد سربازان کوچکی که داعش در حال آموزش آن هاست، کار دشواری است. بااین حال، گزارش ها حاکی از وجود 1500 پسر در حال خدمت به داعش در عراق و سوریه است. به نظر می رسد که برای مسدود کردن راه تلاش مشترک برای جذب و جلب نیروهای جدید، همکاری و تلاش مشترک وزارت خانه های دولتی، ارتش و سازمان های اطلاعاتی ضروری است. اما در فقدان هر جای دیگری که بتوان به آن احساس تعلق کنند، کودکان راه بقا و ابراز وجود خویش را در صفوف نیروهای داعش باز می یابند؛ داعشی که رهبرانش با انتشار ویدئوها به دنیا امکان می دهند که بدانند آن ها در حال پرورش بزرگ ترین سلاح خود هستند.

امضا و تصویب پروتکل اختیاری حقوق کودک، لحاظ کردن معاهده های بین المللی و منطقه ای در قوانین داخلی، تصویب قوانین داخلی که حداقل 18 سال سن را برای خدمت اختیاری و اجباری تعیین کند، وجود ارتباط موثر با سازمان ها و گروه های حامی حقوق کودکان، از جمله راه کارهایی است که از طریق آن دولت ها می توانند به حمایت از حقوق کودکان یاری رسانند. واضح است که وجود سیستم نظارتی موثر و تقویت ضمانت اجرای قوانین، در بهبود این روند موثر خواهدبود.

ماده 38 کنوانسیون حقوق کودک اعلام می کند که گروه های سیاسی نباید از افراد زیر 15 سال در جنگ استفاده کنند. هم چنین «پروتکل اختیاری شرکت کودکان در جنگ» از طرفین درگیری ها می خواهد که به افراد زیر 18 سال اجازه شرکت در جنگ داده نشود و سربازگیری اجباری در مورد این افراد نیز ممنوع است. هم چنین این پروتکل اختیاری از حکومت ها می خواهد که کودکان را برای اقدامات نظامی بسیج نکنند و از نام نویسی آن ها برای شرکت در درگیری های نظامی خودداری شود و حکومت ها برای بازگشت آرامش جسمانی و روانی کودکان تلاش کنند.

بنا بر ماده 8، 26 و 2 اساس نامه رم از دادگاه کیفری بین المللی تصویب شده در سال 1998 و اجرایی شده در 1 ژوییه 2002، «سربازگیری یا نام نویسی از افراد زیر 15 سال برای شرکت در درگیری های نظامی ممنوع و یک جرم جنگی محسوب می شود.»

کودکان جنگ

در 26 ژوییه 2005 شورای امنیت سازمان ملل به اتفاق آرا «قطع نامه 1612 شورای امنیت» را به تصویب رساند. این قطع نامه اولین قدم برای ایجاد سیستم نظارتی و گزارشی به منظور وادار کردن گروه های استفاده کننده از کودکان در جنگ برای پذیرش قوانین بین المللی بود؛ موضوعی که اگر با عزم جمعی به شکلی جدی تر پی گیری شود، کودکان بخت برگشته ای را که قرار است به ماشین های کشتار آینده تبدیل شوند، نجات می دهد.