اولین کولرهای تاریخ بشر

روش تولید هوای خنک توسط بادگیرهای ایرانی ! + فیلم

هر زمان صحبت از کولرهای سنتی به میان می‌آید، بدون شک بادگیرها بویژه بادگیرهای یزد با آن شکل بخصوص و چوب‌هایی که بر سر دارند، اولین تصویری است که به ذهن متبادر می‌شود؛ ابتکاری که کویرنشینان با استفاده از آن به مقابله با گرما رفتند و در طول سالیان متمادی توانستند با این ابزار ساده بر آفتاب سوزان کویر غلبه کرده و در گرم‌ترین روزهای سال بدون استفاده از کوچک‌ترین ابزاری که نمادی از فناوری باشد، خنکای نسیمی دلنشین را به داخل خانه‌های خود بیاورند.

  1. یکشنبه ۱۸ تیر ۹۶ - ۱۹:۴۶
  2. ۰
لینک های دانلود: mp4 (۳٫۴ MB) webm (۱٫۹ MB)
نوداد -

به گزارش نوداد (بانک ویدیو خبر ایران) تا قبل از اختراع کولر برقی و گسترش آن در شهر‌های مختلف، از بادگیر در ابنیه مختلف مسکونی، مذهبی و خدماتی استفاده می‌شده است و هنوز هم می‌توان باقیمانده این بادگیر‌ها را در اقلیم گرم و مرطوب جنوب در شهرهایی مانند بندرعباس، بندر لنگه، قشم، بوشهر و اقلیم گرم و خشک نواحی مرکزی مانند کرمان، نایین، یزد، طبس، کاشان، سمنان، اصفهانو حتی برخی نواحی جنوب شهر تهران مشاهده کرد.

ساختار بادگیر

بادگیر معمولا چهارگوش است و در دیوارهای چهارگانه آن چند سوراخ تعبیه شده است. درون بادگیر با تیغه‌ها و جدارهایی که از خشت، چوب و خشت ساخته شده‌است، به چند بخش تقسیم می‌شود.

بادگیرها معمولا یکطرفه، چهار طرفه یا هشت طرفه است. در شهر یزد تمامی بادگیرها مرتفع و چهار طرفه یا هشت طرفه هستند؛ ولی برعکس در شهر میبد که در ۵۰ کیلومتری غرب شهر یزد است، بادگیرها کوتاه و یکطرفه هستند.

این امر به این دلیل است که در میبد، بادهای کویری، توام با گرد و غبار از سمت کویر می‌وزد و اهالی مجبورند که بادگیرهای خود را پشت به این باد و در جهت باد مطلوب بسازند؛ ولی در یزد، چون بین دو رشته کوه قرار گرفته، بادهای کویری کمتر جریان دارد و می‌توان بادگیرهای مرتفع چند طرفه احداث کرد.

عملکرد بادگیر

عملکرد بادگیر به این صورت است که باد مطلوب را گرفته و آن را به داخل اتاق‌های اصلی ساختمان، آب‌انبار یا سرداب هدایت می‌کند.

در بعضی مساجد حاشیه کویر مانند مسجد قدیمی اردکان و مسجد جامع فیروز آباد در استان یزد دریچه بادگیر درست در بالای محراب قرار دارد.

به این ترتیب باد مطلوب وارد بخش‌های مختلف ساختمان و باعث تهویه و خنکی آن می‌شود.

کارکرد بادگیرها با ساده‌ترین ابزار

برای تقویت عملکرد خنک‌سازی بادگیر و استفاده از برودت تبخیری، از روش‌های دیگری نیز استفاده می‌شده است.

به عنوان مثال در شهر بم بادگیری وجود دارد که از ساختمان حدود 50 متر فاصله دارد و با یک کانال زیرزمینی به آن مرتبط است.

در بالای این کانال یک باغچه قرار دارد. بعد از آبیاری باغچه، رطوبت آن به دیوار‌های کانال ارتباطی نفوذ می‌کند و نسیم بادی را که از بادگیر به سمت ساختمان جریان دارد، خنک‌‌تر می‌کند.

در بعضی موارد نیز روی دهانه بادگیر حصیر، سوفال یا بوته‌های خار قرار می‌دادند و روی آن آب می‌پاشیدند و به این طریق رطوبت و برودت‌های هوای ورودی را افزایش می‌دادند.

تا پیش از پیدایش یخچال برقی، در بسیاری خانه‌ها مواد غذایی را در محوطه زیر بادگیر نگاه می‌داشتند تا خنک بماند و دیرتر فاسد شود.

تصفیه هوا با خاک؟!

در شهر‌هایی که باد مطلوب نیز دارای قدری گرد و غبار است، مانند گناباد در استان خراسان معمولا یک فضای خاکریز در زیر بادگیر ایجاد می‌کنند.

مقطع کانال بادگیر را در این قسمت نسبت به مقطع بالای آن قدری عریض تر می‌گیرند تا سرعت باد کاهش یابد و غبار و خاک در آن ریخته شود.

باد پس از ورود به دهانه بادگیر و عبور از محوطه خاکریز قدری صاف‌تر شده و وارد اتاق می‌شود.



همرسانی نوشتار: