1. شهروند خبرنگاری

معرفی کتاب «داعش: خشونت شرقی و نقد عقل فاشیستی»

چه چیز سبب ظهور خشونت و گروه‌های خشونت‌طلبی نظیر داعش در شرق می‌شود؟

بختیار علی از نویسندگان و متفکران مطرح کردستان است که با نوشتن کتاب‌ها و مقالات اجتماعی و فلسفی گام مهمی در جهت روشنگری جامعه کردی برداشته است. کتاب حاضر نیز مجموعه­ای از مقالات او در مورد فاشیسم و خشونت شرقی است.

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
معرفی کتاب
نوداد -

آیا عوامل خارجی در ظهور آن موثر بوده‌اند؟ آیا نظام‌های سیاسی منطقه به ظهور آن کمک کرده‌اند؟ روح دفاع قهرمانانه در کوبانی از کجا ناشی می‌شود؟ این‌ها پرسش‌های جدی‌ایست که نویسنده کتاب "داعش؛ خشونت‌شرقی و نقد عقل فاشیستی" را وادار به واکاوی و پژوهش در این زمینه کرده است. بختیار علی در مقاله "داعش، ماشین فاشیستی" با رویکردی فلسفی و نگاه انتقادی درصدد واکاوی فرهنگ شرقی‌ایست. از نظر او "داعش تنها نماینده‌ی نیرویی وحشی و خطرناک و بی‌رحم نیست که در درون "دیگری" خوابیده باشد، بلکه نمایانگر نیرویی ترسناک و تاریک است و نیز مکانیسمی برای معامله و برخورد با قدرت و انسان؛ داعش دروازه‌ای برای فهم روان انسان‌ها و تاریخ صدساله اخیر این منطقه است. داعش همان ماشین فاشیستی است که در سده‌ی اخیر، شرق گاهی آن را فرا می‌خواند و گاه آن را از خود می‌راند. گاهی نام آن را تغییر می‌دهد، صورت دیگری به آن می‌بخشد، آن را سرکوب می‌کند. هربار با ظاهری دیگرگون باز می‌گردد و هویت ایدئولوژی دیگری را نمایندگی می‌کند. داعش زاده‌ی ایدئولوژیِ تمایز قائل‌شدن و فاصله‌گیری و ایجاد طبقاتی است که در مرحله‌ی توهم و خیال باقی مانده بودند. آن‌چه در شرق شکست می‌خورد، پروژه‌ی اتحاد و هماهنگی و شباهت نیست، بلکه پروژه‌ی ساختن تفاوت‌ها است. اصرار شدید و مطلقِ هویت‌های مختلف بر جدایی از هم، آن‌ها را به سوی شباهت‌های ترسناکی کشانده است. همان‌گونه که آگامبن می‌گوید: تلاش بسیارِ انسان برای تمایز قائل‌شدن میان خود با حیوان، او را به سوی نا-انسان بودن کشانده است. انکار و ندیدن و عدم اعتراف به شباهت‌ها، ماهیت‌های مختلف در شرق را به سوی جدایی و تفاوت نکشانده است، بلکه آن‌ها را به سوی نزدیکی و شباهت سوق داده است.

در مقاله "داعش، جستاری مقدماتی درباره‌ی تکنیک‌های تفسیر و مقاومت" یک خوانش لومانی از معادله قدرت دارد. او معتقد است در معادله‌ی قدرت میان داعش و مردم و نیروهای منطقه این معادله نیکولاس لومان برهم خورده است. به جای گزاره‌ی " ممکن است به گونه‌ای دیگر رفتار کنیم" که در معادله لومان نوعی تهدید پنهان و درونی برای حفظ قدرت است گزاره‌ی "اکنون به گونه‌ای دیگر رفتار خواهم کرد" می‌نشیند و این تهدید درونی آشکار و عملی می‌شود. بختیار علی معتقد است داعش قدرت ندارد بلکه از حضور "دیگری" وحشت دارد. برای حفظ خود باید دیگری را حذف کند. از نظر بختیارعلی راه‌کار مبارزه با داعش این‌گونه است: "مقابله با داعش تنها با مقابله‌ی نظامی انجام نخواهد گرفت، بلکه زمانی می‌توان به مقابله با داعش برخاست که از کلیت تفکر فاشیستی خارج شویم. تفکری که بر اساس الحاق کردن خود به قومیت و مذهب شکل گرفته است."

در مقاله "هویت ابدی/ هویت موقت"، او هویت را واکاوی می‌کند. از نظر وی هویت ابدی هویتی همیشگی است که پیشاپیش، تعریف جامع و بسته‌ای از آن ارائه می‌شود و سوژه‌ی انسانی را به پیروی و تبعیت از آن وا می‌دارد. هویتی که هرگز دچار تغییر نخواهد شد. هر انسان و گروهی که درون این هویت نباشد به عنوان "دیگری" و "دشمن" نگریسته خواهد شد و تلاش برای نابودی دشمن در صدر برنامه قرار خواهد گرفت. در مقابل آن هویت موقت و سیال، هویتی گشوده و قابل تغییر است. گشوده‌گی‌ای که امکان رابطه دوستان با هویت‌های دیگر را داراست. هویتی‌ایست که خود را مرکز عالم و مبنای حقیقت قرار نمی‌دهد.

این خلاصه‌ای از تفکر نظری‌ایست که بختیار علی با سنت لکان و نولکانی به تفکر داعش پرداخته است. در این کتاب منظور از "تفکر" سیستمی از ایده‌های بسته و خطرناک است که هر از گاهی خود را در قالب ایدئولوژی همانند داعش، القاعده، طالبانی و... ظاهر می‌کنم. این کتاب توسط سردار محمدی در سال 1394 از سوی نشر مرکز چاپ شده است.