حقایق قدیمی ترین بانک ایران

بانک ایران-انگلیس، یکی از بناهای قدیمی ایران است که در زمان ناصرالدین تأسیس شد و در دوره پهلوی اول، یکی از بانک های مهم ایران شد. امروز این بنا به یکی از شعبات بانک تجارت تبدیل شده است.

  1. ۱ هفته،۶ روز قبل
  2. ۰
حقایق جالب از بانک ایران-انگلیس سابق در میدان توپخانه تهران
به گزارش نوداد (سکوی اجتماعی خبر)

بانک شاهی اولین بانک ایران است که در سال ۱۲۷۸ خورشیدی به دست «بارون جولیوس دو رویتر»، بانکدار یهودی-انگلیسی به فرمان ملکه ویکتوریا در ایران تأسیس شد.

این بانک بعدها به بانک بریتانیایی خاورمیانه تغییر نام داد. بانک شاهی اولین بار ایده و اساس بانکداری اروپایی را وارد ایران کرد، برای اولین بار، چاپ اسکناس در دوره قاجار توسط بانک شاهی در ایران رایج شد.

بانک ایران-انگلیس

در این مطلب به سراغ حقایق جالب در رابطه با اولین بانک نوین ایران رفته ایم تا تحولات آن در طول تاریخ را بررسی کنیم:

۱. تا قرن ۱۹ میلادی، فعالیت اقتصادی ایران به دست صرافی ها بود و صرافی ها به دلیل نفوذ و یکپارچگی، فعالیت های اقتصادی و وامی را در دست داشتند.«بارون جولیوس دو رویتر» با دادن وام به ناصرالدین شاه، امتیاز تأسیس بانک را از او گرفت.

۲. این امتیاز درواقع بخشی از امتیازنامه رویتر بود که مردم با آن مخالفت کردند و همین مخالفت ها منجر به لغو امتیاز در سال ۱۲۶۷ هجری شد.

۳. رویتر که به این سادگی ها از خیر چنین قرارداد پرسودی نمی گذشت، در سال ۱۸۸۹ میلادی به کمک وزیر یهودی انگلیس، «هنری دراموند ولف»، اجاره بانکداری و معدن داری ایران را به مدت ۶۰ سال دریافت کرد. این قرارداد هم مانند قرارداد اول، برای رویتر سود زیادی داشت، البته بانک شاهی هم از پرداخت هرگونه مالیات معاف شد.

بانک ایران-انگلیس

۴. بانک شاهی فعالیتش را از سال ۱۲۶۹ را آغاز کرد و اولین اسکناس هم در همین سال چاپ شد.

۵. تا قبل از این تاریخ مردم از سکه های نقره و طلا برای دادوستد استفاده می کردند و درواقع این بانک برای اولین بار اسکناس را به چرخه اقتصادی وارد کرد.

بانک ایران-انگلیس

۶. اولین مدیر بانک شاهی ایران، «جوزف ربینو» بود. ربینو ۱۸ سال در ایران باقی ماند و نقش مؤثری در گسترش بانک شاهی ایران داشت.

۷. ربینو دستور داد تا همه مدیران بانک زبان فارسی یاد بگیرند.

۸. در سال های اولیه مدیریت ربینو، مردم ایران به پول کاغذی اعتماد زیادی نداشتند. او برای گسترش استفاده از اسکناس دستور داد که پول در ارزش های کم چاپ شود و این پول در هر زمان توسط شعبه قابل تبدیل به سکه نقره باشد.

بانک ایران-انگلیس

۹.  این کار در مناطق دورافتاده بسیار سخت بود. ارتش به ربینو کمک کرد تا سکه های نقره به مناطق دورافتاده انتقال داده شوند.

۱۰. بانک شاهی در بین سال های ۱۸۹۲ و ۱۹۱۱ وام های بزرگی به شاه داد. این وام ها در قبال کنترل ماهیگیری در دریای خزر و کنترل تعرفه گمرکی در بندرها به شاه داده شد.

بانک ایران-انگلیس

۱۱. بانک شاهی به سرعت پیشرفت کرد و در سال ۱۹۲۹ میلادی،۴۲ شعبه در ایران داشت.

۱۲. در زمان حکومت رضاشاه پهلوی، به دلیل شدت گرفتن جریان های ملی گرایی، فعالیت بانک شاهی با مخالفت های زیادتری روبه رو شد.

۱۳. بانک شاهی نقش زیادی در تأمین منابع مالی بریتانیا در دو جنگ جهانی داشت. با تأسیس بانک ملی ایران در سال ۱۳۰۷ توسط رضاشاه پهلوی امتیاز حق انحصاری انتشار اسکناس از سمت دولت ایران سال ۱۳۰۹ به مبلغ ۲۰۰ هزار لیره خریداری و به بانک ملی ایران واگذار شد.

بانک ایران-انگلیس

۱۴. بانک شاهی، سود بسیار کمی داشت اما در این زمان بانک دارها اجازه داشتند که به حساب های مخفی مبالغی واریز و دریافت کنند و این حساب ها در آمار رسمی بررسی نمی شدند.

۱۵. بسیاری از محققان و تاریخ نویسان ایرانی و خارجی بر این باور هستند که سود واقعی بانک شاهی ایران بسیار زیادتر ازآنچه بوده که در آمارهای رسمی چاپ شده بود.

بانک ایران-انگلیس

۱۶. بانک شاهی زودتر از پیش بینی ها رشد کرد و در سال ۱۳۲۰ در کشورهای حاشیه خلیج ازجمله کویت، دبی و عمان شعبه هایی تأسیس کرد.

۱۷. در سال ۱۹۵۲ میلادی بانک شاهی فعالیت های خود را در ایران کم کرد و اسم خود را به بانک انگلیسی خاورمیانه تغییر داد.

بانک ایران-انگلیس

۱۸. در سال ۱۹۵۹ سرمایه های بانک انگلیسی خاورمیانه توسط بانک «اچ اس بی سی هنگ کنگ» خریداری شده و نام این بانک، به بانک «اچ اس بی سی خاورمیانه» تغییر کرد.

۱۹. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، سیستم بانکی نیز ازنظر سیاسی تحولات زیادی کرد. شورای انقلاب دستور ادغام بانک ها را باهدف حفظ منافع ملی و جلوگیری از خروج سرمایه ها از کشور صادر کرد. در این زمان کلیه بانک های کشور دولتی اعلام شد و ۳۶ بانک موجود به ۹ بانک (به استثنای بانک مرکزی) تقلیل یافت. بانک تجارت از ادغام ۵ بانک خصوصی ایرانی، ۶ بانک مختلط ایرانی و خارجی و یک بانک خارجی تأسیس شد.

بانک ایران-انگلیس

۲۰. مهدی بامداد، در کتاب شرح رجال ایران چنین می نویسد که عمارت سابق بانک شاهنشاهی ایران، قبل از بنای جدید بانکی و همچنین محل سابق اداره پست در اول خیابان لاله زار، منزل شخصی او (میرزا قهرمان امین لشگر) بوده است.

۲۱. در میدان توپخانه آن زمان، سه مؤسسه اصلی دولتی، یعنی شهرداری، شهربانی و مخابرات و دو بانک شاهنشاهی و سپه، در طرفین میدان، نماهای اصلی میدان را تشکیل داده اند که به میدان مرکزی شهر عملکردی اداری و هویتی دولتی می دهند.

۲۲. در تغییرهای فاز دوم میدان، بدنه شرقی ساختمان خراب شد و به جای ساختمان قدیمی بانک شاهی، ساختمان جدیدی ساخته شد که تلفیقی از سنت و مدرنیته بود.

بانک ایران-انگلیس

۲۳. دیواره میدان به نرده فلزی و پایه آجری در دورتادور ساختمان بانک تبدیل شده است و ساختمان بانک در میان حیاطی باز قرار دارد.

۲۴. ساختمان جدید (ساختمان امروزی) بانک به دست معمار انگلیسی، مهندس «با همکاری مارکار گالوستیاس و اسکات» ساخته شده است و حسین لر زاده وظیفه طراحی سردر آن را بر عهده داشته است.

۲۵. ساختمان جدید بانک شاهنشاهی در سال ۱۳۰۸ هجری خورشیدی افتتاح شد.

۲۶. ساختمان بانک شاهی از سال ۱۳۰۶، طی ۵ دوره بازسازی شده و الحاقاتی به آن اضافه شده است.

بانک ایران-انگلیس

۲۷. در معماری دور ه ی پهلوی اول، نوعی از معماری که به سبک ملی مشهور است، رواج پیدا کرد. در این نوع معماری الگوهای معماری اروپایی با معماری ایرانی ترکیب می شود. معماری بانک هم از این قانون پیروی کرده است.

۲۸. هم اکنون بانک شاهی و پس از آن بانک بازرگانی و سپس بانک تجارت به همان شکل اولیه زمان پهلوی اول در ضلع شرقی میدان توپخانه خودنمایی می کند.





همرسانی نوشتار: