اپل واچ سری ۴ و توانایی ثبت ECG؛ آیا باید ادعاهای اپل را باور کنیم؟

آیا اپل واچ سری ۴ می تواند دستگاه های پزشکی گران قیمتِ ثبت کننده ی نوار قلب را به چالش بکشد؟ زومیت در مقاله ی پیش رو سعی می کند به این سؤال پاسخ دهد.

  1. ۱ ماه،۳ هفته قبل
اپل واچ سری 4 و توانایی ثبت ECG؛ آیا باید ادعاهای اپل را باور کنیم؟
به گزارش نوداد (سکوی اجتماعی خبر)

رویدادی که افراد بسیاری منتظر آن بودند، سرانجام توسط اپل برگزار شد. اهالی کوپرتینو، ۲۱ شهریورماه امسال ساعت ۲۱:۳۰ به وقت تهران، همایش ویژه ای را در آمفی تئاتر استیو جابز واقع در اپل پارک برگزار کردند و طی آن ضمن رونمایی از آیفون Xs Max، آیفون Xs و آیفون Xr، از نسل جدید ساعت های هوشمند خود نیز پرده برداری کردند.

مجموعه ساعت های اپل واچ، به خودی خود یکی از بهترین های گجت های مرتبط با سلامتی هستند و کاربران می توانند با تهیه ی آن ها، به ویژگی های کاربردی و جالبی دسترسی داشته باشند. از زمان عرضه ی رسمی نخستین مدل این ساعت ها در سال ۲۰۱۵، اپل همواره سعی کرده آن ها را نسل به نسل بهبود دهد و با قرار دادن ویژگی های جدید، کاربران را به خرید آن ها ترغیب کند.

Apple Watch Series ۴ بیانگر جدیدترین جاه طلبی اپل در زمینه ی ساعت های هوشمند است که این بار پا را فراتر گذاشته و در کنار ویژگی های کاربردی قبلی، توانایی ثبت نوار قلب را هم دارد. اگر نظاره گر کنفرانس اپل بودید، قطعا می دانید که این شرکت مانور ویژه ای روی این قابلیت داد و برای بزرگ جلوه دادن آن آیور بنجمامین، رئیس انجمن قلب آمریکا (AHA) را هم دعوت کرد تا به سخنرانی کوتاهی در این رابطه بپردازد.

به طور حتم همه قبول دارند که اپل واچ سری ۴ ساعتی بسیار کاربردی است؛ کسی نمی تواند این موضوع را کتمان کند. اما سوال اینجا است که آیا این ساعت -آنطور که اپل ادعا کرد- توان بالایی در ثبت نوار قلب دارد؟ آیا می توان به اطلاعاتی که سری ۴ در مورد قلب ارائه می دهد، اعتماد کرد؟ آیا اپل می تواند با این ساعت، دستگاه های گران قیمت و پیشرفته ی الکتروکاردیوگراف را به چالش بکشد یا حداقل، عملکردی نزدیک به آن ها داشته باشد؟

برای گرفتن جواب این سوالات، لازم است پیش از هر چیز، با ساز و کار دستگاه الکتروکاردیوگراف و پروسه ی ثبت نوار قلب آشنا شویم.

آشنایی با چند عبارت مهم

از آنجایی که عبارت های مربوط به روند ثبت نوار قلب، شباهت های زیادی دارند؛ اغلبِ افرادی که برای نخستین بار با آن ها رو به رو می شوند، ممکن است نتوانند آن ها را از هم تمیز دهند.

نوار قلب / الکتروکاردیوگرام / ECG / EKG

عبارت اول مورد بحث ما، نوار قلب یا همان الکتروکاردیوگرام است که اغلب آن را با نام ECG (و در برخی جاها EKG) می شناسیم. الکتروکاردیوگرام در حقیقت یک منحنی مخصوص است که پتانسیل الکتریکی ناشی از تحریک عضله ی قلب را به تصویر می کشد و پزشک متخصص می تواند با نگاهی دقیق به آن، انواع بیماری های قلبی را تشخیص دهد.

عبارت دوم، الکتروکاردیوگراف است که در واقع دستگاهی شامل تعدادی الکترود ویژه است و می تواند پیام های الکتریکیِ ساطع شده از قلب را تقویت و ثبت کند و در قالب نمودار ECG به نمایش بگذارد. در ادامه ی مقاله، زیادتر با سازوکار این دستگاه آشنا خواهیم شد.

عبارت آخر، الکتروکاردیوگرافی (قلب نگاری) است که احتمالا خودتان تاکنون مفهومش را حدس زده اید؛ الکتروکاردیوگرافی به روند ثبت نوار قلب گفته می شود.

سازوکار الکتروکاردیوگراف و پروسه ی ثبت نوار قلب

روند ثبت الکتروکاردیوگرام پیچیدگی های بسیاری دارد که بررسی جزء به جزء آن از حوصله ی این مقاله خارج است؛ با این حال می توان توضیحاتی را در مورد روند کلی این فرآیندِ مهم، ارائه کرد. در حالت کلی و به زبان ساده، دانستن این نکته لازم است که برای ثبت نوار قلب، از لیدهای به خصوصی استفاده می شود که هر کدام از آن ها باید به بخشی از بدن متصل شوند تا امواج الکتریکی قلب را ثبت کنند و دستگاه، آن ها را به شکل نوار قلب نشان دهد.

به طور کلی یک الکتروکاردیوگرام استاندارد دارای ۱۲ لید است که البته گاهی اوقات از لیدهای دیگری هم استفاده می شود (که استاندارد نیستند؛ برای مثال ECG با ۱۵ لید)؛ به زبان ساده تر، این موضوع یعنی یک نوار قلب استاندارد، امواج الکتریکی قلب را از ۱۲ زاویه ی مختلف مورد بررسی قرار می دهد.

هر لید از دو قطب (منفی و مثبت) تشکیل شده است و محور هر کدام، از سمت الکترود منفی به سمت الکترود مثبت ترسیم می شود. گفتنی است که از ۱۲ لید، ۶ عدد مربوط به اندام ها و ۶ عدد مربوط به جلوی قلب است (لیدهای اندامی و لیدهای سینه ای)؛ ۶ لید اندامی خود شامل ۳ لید دوقطبی (به نام های D۲ ،D۱ و D۳) و ۳ لید تک قطبی (به نام های AVL ،AVR و AVF) هستند. در ضمن، لیدهای سینه ای همگی تک قطبی اند.

برای گرفتن نوار قلب، باید هر کدام از لیدها به مکان مشخصی از بدن متصل شوند. در لید D۱، الکترود مثبت، دست چپ و الکترود منفی، دست راست است؛ در لید D۲، الکترود مثبت، پای چپ و الکترود منفی، دست راست است؛ در لید D۳، الکترود مثبت، پای چپ و الکترود منفی، دست چپ است. گفتنی است که این لیدها معمولا به مچِ دست و پا متصل می شوند، اما در صورت بستن آن ها روی بازوها و ران ها نیز مشکلی پیش نمی آید. بد نیست بدانید که برای حصول اطمینان از اتصالِ درست لید های اندامی به قسمت های تعیین شده، از الگوی «قم سز» استفاده می شود: لید قرمز به مچ دست راست، لید مشکی به مچ پای راست، لید سبز به مچ پای چپ و لید زرد به مچ دست چپ متصل می شوند.

نوار قلب / ECG / EKG

همان طور که بالاتر ذکر کردیم، لیدهای اندامی تک قطبی شامل ۳ مورد هستند؛ لید تقویت شده ی دست راست یا AVR، لید تقویت شده ی دست چپ یا AVL و لید تقویت شده ی پای چپ یا AVF (به دلیل پیچیدگی اطلاعات مربوط به این لیدها، از ارائه ی توضیحات در مورد آن ها خودداری می کنیم؛ با این حال شما می توانید با مراجعه به کتاب The ECG Made Easy اثر جان همپتون، اطلاعات زیادتری را در رابطه با آن، کسب کنید).

ثبت نوار قلب نیاز به ۱۲ لید جداگانه دارد؛ اما اپل واچ سری ۴، تنها به یک لید تجهیز شده است

۶ لید باقی مانده، لیدهای سینه ای (جلوی قلبی) به حساب می آیند که از V۱ تا V۶ نام گذاری می شوند و از نوع تک قطبی هستند. گفتنی است که پزشکان لیدهای V۱ و V۲ را در چهارمین فضای بین دنده ای (به ترتیب در سمت راست و چپ استخوان جناغ)، لید V۳ را بین لیدهای V۲ و V۴ و لیدهای V۵ ،V۴ و V۶ را در پنجمین فضای بین دنده ای (به ترتیب روی خط میان ترقوه ای، خط قدامی زیر بغل و خط میانی زیربغل) قرار می دهند.

البته گاهی در الکتروکاردیوگرافی، در برخی شرایط خاص، از لیدهای دیگری نیز استفاده می شود. بدین صورت که هرچه از لید V۶ به سمت پشت برویم، لیدهای V۸ ،V۷ و V۹ را خواهیم داشت که در پنجمین فضای بین دنده ای (به ترتیب روی خط خلفی زیر بغل، خط خلفی استخوان کتف و لبه ی سمت چپ ستون مهره ها در جدار خلفی قفسه ی سینه) قرار می گیرند.

با مطالعه ی چند پاراگراف بالا، قطعا متوجه شده اید که در بیمارستان ها، به منظور ثبت نوار قلب بیمار، چه روند پیچیده و مهمی طی می شود. با همه ی این ها، فراموش نکنید که ما تنها اشاره ی مختصری به روند ثبت الکتروکاردیوگرام داشتیم و این کار در عمل، بسیار پیچیده تر از آن است که به نظر می رسد.

اپل واچ سری 4 / Apple Watch Series 4

ساعت اپل چه حرف هایی برای گفتن دارد؟

یکی از مهم ترین بخش های کنفرانس امسال اپل، به ساعت اپل واچ سری ۴ و به طور خاص تر، به معرفی ویژگی ثبت نوار قلب آن اختصاص داشت. اپل اعلام کرده که با اضافه کردن الکترودهایی به کریستال یاقوت کبودِ پشتی و اهرم کناری (یا همان Digital Crown) توانایی ثبت نوار قلب را به ساعت جدیدش اضافه کرده است.

سنسور قلب اپتیکال، یکی از مهم ترین بخش های اپل واچ است و به کاربر امکان می دهد که میزان کالری سوزانده شده و ضربان استراحت قلب (RHR) را اندازه بگیرد و حتی از ضربان خارج از حد معمول (بیش از حد زیاد یا بیش از حد کم) مطلع شود.

اپل واچ جدید، چهارمین نسل از ساعت های هوشمند اپل است و طی سه نسل گذشته، به وضوح دیده ایم که این ساعت ها اهمیت ویژه ای برای سلامتی کاربرانشان قائل بوده اند. اپل واچ توانایی این را دارد که ضربان قلب شما را به صورت تمام وقت اندازه بگیرد و اگر متوجه شد که ضربان تان بیش از حد زیاد یا کم است، این موضوع را اطلاع می دهد. این ویژگی ها باعث شده اند که اپل، از محصولش به عنوان «نگهبان هوشمند سلامتی کاربران» یاد کند.

توانایی اپل واچ سری ۴ برای تشخیص AFib، در نگاه اول تحسین برانگیز است

اپل ثبت نوار قلب توسط سری ۴ را بسیار ساده تر از آنچه که هست، نشان داد. اگر باری دیگر نگاهی به ویدیوی رویداد ۲۱ شهریور بیاندازید و به دقت حرف های جف ویلیامز (مدیر عملیاتی اپل) را گوش کنید، به این موضوع پی می برید. وی در بخشی از صحبت هایش می گوید «به لطف اپل واچ سری ۴، می توانید در هر زمان و هر مکان که بخواهید، نوار قلب خود را از روی مچ تان ثبت کنید؛ کافی است به سادگی اپلیکیشن مربوطه را باز کنید و انگشت خود را روی Digital Crown قرار دهید».

ویلیامز ادامه می دهد:

برای فهمیدن روند ثبت ECG توسط اپل واچ جدید، بهتر است نگاهی نزدیک تر به آن بیاندازیم. الکترودهای قرارداده شده در کریستال پشتی و دیجیتال کرون، می توانند امواج الکتریکی ناشی از ضربان قلب را تشخیص دهند و این امواج را به سمت تراشه ی S۴ هدایت کنند. این تراشه ، امواج یادشده را به سیگنال های خاصی تبدیل می کند؛ تمام این پروسه، از ابتدا تا انتها، ۳۰ ثانیه به طول می انجامد.در کنار این قابلیت، شما می توانید به نمودار مربوط به ریتم قلبی خودتان هم دسترسی پیدا کنید. اگر قلب شما با ریتمی نرمال در حال تپش باشد، اپلیکیشن ECG، آن ریتم را تحت عنوان «ریتم سینوسی» (یا همان ریتم طبیعی قلب) طبقه بندی خواهد کرد. این اپلیکیشن در کنار موارد یادشده، توانایی تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) را هم دارد. تمامی اطلاعات ثبت شده در این پروسه، در قالب یک فایل PDF از طریق اپلیکیشن Health در دسترس خواهند بود و شما می توانید آن را با دکتر خود به اشتراک بگذارید. حال دکتر شما به یک عکس پرجزئیات از ریتم قلبی تان دسترسی دارد؛ عکسی که تنها در کلینیک های پزشکی می توان نمونه ی آن را تهیه کرد.

اپل واچ سری 4 / Apple Watch Series 4

توانایی اپل واچ سری ۴ برای تشخیص AFib، در نگاه اول تحسین برانگیز است؛ فیبریلاسیون دهلیزی شایع ترین نوع آریتمی قلبی است که با کاهش حرکت خون در دهلیزها، سبب تشکیل لخته و رها شدن آمبولی در گردش خون و بروز سکته ی مغزی و حتی آمبولی ریه می شود. از این جهت، این بیماری اهمیت بسیار زیادی دارد و افراد بسیاری بدون اینکه بدانند، به آن مبتلا هستند. اهالی کوپرتینو مدعی هستند که به کمک ساعت جدیدشان می توانیم در هر زمانی، از داشتن نشانه های مربوط به این بیماری مطلع شویم. نباید فراموش کنیم که به طور معمول برای تشخیص این بیماری، به یک الکتروکاردیوگرام دقیق و قابل اتکا نیاز داریم؛ در غیر این صورت، ممکن است افرادی که در واقعیت دچار این بیماری نیستند، به اشتباه فکر کنند که به آن مبتلا هستند؛ این موضوع بی شک می تواند عواقب بسیار ناخوشایندی به دنبال داشته باشد. با همه ی این ها، خاطرنشان می کنیم که اپل هیچ گاه نگفته این ساعت می تواند به طور دقیق این بیماری را تشخیص دهد؛ اپل واچ سری ۴ در واقع با بررسی ECG، نشانه های احتمالی این بیماری را پیدا می کند و به شما اطلاع می دهد تا به پزشک متخصص رجوع کنید. این قابلیت اپل واچ، از این جهت، کاربردی و مفید است.

مورد مهم دیگری که بالاتر به آن اشاره کردیم، توانایی ثبت ریتم سینوسی قلب توسط اپل واچ سری ۴ است؛ سوال اینجا است که این ساعت چگونه به کمک یک لید روی مچ دست، چنین کاری را انجام می دهد؟ درحالی که به طور معمول برای ثبت ریتم سینوسی توسط الکتروکاردیوگراف، به بیش از یک لید نیاز داریم.

اپل مدعی شده است که توانسته تاییدیه ی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را نیز برای ساعت جدیدش دریافت کند. این موضوع به خودیِ خود عالی است و قدم رو به جلوی مهمی برای این شرکت به حساب می آید. با این حال، مورد مهمی که احتمالا از آن خبر ندارید، این است که FDA پس از رویداد اپل، بیانیه ی ویژه ای را منتشر کرد که یکی از مهم ترین بخش های آن را در ادامه می خوانیم:

اپلیکیشن ECG برای افراد زیر ۲۲ سال یا افرادی که بیماری قلبی شناخته شده ای دارند، کاربرد خاصی ندارد. به علاوه، این اپلیکیشن قرار نیست پس از هر بار شناسایی ریتم نامنظم قلب (احتمال بروز AFib) فورا با نوتیفیکیشن به شما اطلاع دهد؛ این یعنی نبود نوتیفیکیشن بدین معنی نیست که شما در آن لحظه، دچار آریتمی قلبی نیستید.

gray hair linked with heart disease

اپل، پروسه ی ثبت نوار قلب را بسیار ساده تر از آنچه که هست، نشان داد

همانطور که شرح دادیم، پروسه ی ثبت نوار قلب، بسیار دقیق و پیچیده است و توسط دستگاه هایی گران قیمت در شرایطی ویژه انجام می پذیرد. Apple این پروسه را بسیار ساده تر از واقعیت جلوه داده و چنین حرکتی زیادتر شبیه یک کار تبلیغاتی به نظر می رسد. صرف نظر از تمامی بدی هایی که بررسی ۲۴ ساعته ی ECG می تواند برای بیمار به همراه داشته باشد، ذکر این موضوع حائز اهمیت است که به طور حتم یک ساعت مچی هوشمند، نمی تواند ،حداقل در زمینه ی ثبت الکتروکاردیوگرام، نتایجِ قابل استنادی ارائه دهد.

اپل واچ سری ۴ در حالت کلی دستگاه فوق العاده ای است. قابلیت هایی که این ساعت برای سلامتی ارائه می دهد، در نوع خود مثال زدنی هستند و آن را به محصولی پر کاربرد تبدیل کرده اند. کسی نمی تواند مفید بودن توانایی تشخیص AFib، گرفتن ضربان قلب و سقوط از ارتفاع را زیر سوال ببرد؛ اما آیا می توان چنین ادعایی را نیز در مورد توانایی این ساعت برای ثبت نوار قلب داشت؟ اضافه کردن قابلیت ثبت ECG به اپل واچ، منطقی و حساب شده بوده یا اقدامی اضافه و تا حدی نادرست؟ پاسخ این سوالات را به خودتان می سپاریم.