پای 4000 متر فاصله ناقابل در میان است ! + عکس

فقط چهار هزارمتر ناقابل دو تکیه ی قاجاری را در بافت تاریخی کرمان از تکیه ی ۱۵ ساله در عرصه قلعه دو هزار ساله این شهر دور کرده تا مردم منطقه «محله قلعه» به دامنه ی قلعه در ضلع شرقی شهر رضایت دهند، اما مساله این است که هنوز کسی این دو تکیه تاریخی را ندیده است.

  1. ۲ ماه،۲ هفته قبل
تکیه‌های تاریخی کرمان
به گزارش نوداد (سکوی اجتماعی خبر)

از یک سو ۱۵ سال پیش چسبیده به «قلعه دختر» ۲۲۰۰ ساله در شرقِ کرمان، تکیه ای احداث شد که هر سال بر خلاف قول و قرارهای میراث فرهنگی، به وسعت اش اضافه و نشانه های معاصر بودن اش زیادتر به چشم آمدند و از سوی دیگر فقط چهار کیلومتر آن طرف تر در قلب بافت مسکونی و قدیمی شهر کرمان دو تکیه ی قدیمی «نوروز علی» و «قلعه محمود» با قدمت دست کم دویست ساله به حال خود رها شده اند و به مرور در حال تبدیل به مخروبه یا پارکینگ منطقه ای هستند!

از یک طرف شواهدِ باستان شناسی قدمت قلعه دختر را به دوره ی اشکانیان و حتی هخامنشیان نسبت می دهد و از سمت دیگر شواهد، عکس ها و مستندات باقی مانده از تکیه احداث شده در عرصه ی این قلعه ی تاریخی عمر آن را به کمتر از ۲۰ سال می رساند، تکیه ای که هیچ نسبتی با اداره اوقاف و دیگر دستگاه های شهری ندارد، با این وجود با قدرت به کار خود ادامه می دهد و حتی متولیان اش در دهه نخست محرم امسال نیز اقدام به نصب پرچم هایی روی بدنه ی دیوار دو هزار ساله کرده اند.

همه ی این نشان ها یک طرف، اما به نظر می رسد کرمان و مردمش فراموش کرده اند در چهار کیلومتری این قلعه و تکیه ای که به عرصه ی زیستگاه اولیه ی کرمانی ها تجاوز کرده، دو تکیه ی تاریخی با بیش از ۱۵۰ سال قدمت وجود دارد که می توانند به بهترین نحو از آن ها استفاده کنند.

محله «قلعه محمود» در خیابان امام کرمان جایگاه این دو تکیه ی تاریخی است، محله ای حدود چهار هزار متر پایین تر از تکیه ی قلعه دختر در دل کوه که یکی از بهترین و گسترده ترین نقاط برای برگزاری عزاداری های مردم کرمان می تواند باشد، اما شاید به واسطه ی قرار گرفتن این دو تکیه در دل بافت مسکونی شهر کرمان کسی توجهی به آن ندارد.

امید ابراهیمی، فعال میراث فرهنگی کرمان ، به وضعیت دو تکیه ی «نوروز علی» و «قلعه محمود» اشاره می کند و می گوید: با وجود قرار گرفتن این دو تکیه در میان بافت مسکونی و قدیمی شهر، هیچ کدام وضعیت مناسبی ندارند و به فراموشی سپرده شده اند.

او با اشاره به کتاب «محله های قدیمی شهر کرمان» نوشته ی محمود دانشور که در آن نام این دو تکیه ی تاریخی این طور آورده شده «چند باب تکیه با عنوان "تکیه قلعه محمود" تکیه "نوروز علی"، تکیه "نارنجستان" و تکیه "بنگی ها" در این محله است، که اجتماعات مناسبت های مختلف در آن برگزار می شود ...» ادامه می دهد: آن ها تکیه هایی قدیمی و اصیل هستند که از گذشته های دور همه ی رخدادهای مهم محله مانند عزاداری ها، جشن ها و خبررسانی ها را در این دو بنای تاریخی توسط مردم منطقه انجام می شدند، اما امروز از آن ها دو محوطه ی متروکه زیادتر باقی نمانده است.

وی با اشاره به وجود چند گذر برای رسیدن به این دو تکیه در محله ی خیابان قلعه که مردم از آن ها عبور می کردند، می گوید: تکیه نوروزعلی در گذشته آسیب هایی دید و به حال خود رها شد، امروز حتی یک تابلو برای نام آن وجود ندارد و فقط نام آن با اسپری روی دیوارها نوشته شده است.

او همچنین با تاکید بر این که فضای این تکیه در اختیار مالک خصوصی نیست و عموم مردم می توانند از آن استفاده کنند، ادامه می دهد: تکیه «نوروزعلی» سال هاست فراموش شده، هر چند مردم محلی می گویند تا چند سال گذشته مراسم هایی در آن برگزار می شد، با این وجود تا زمانی که هزینه ها و ظاهرسازی های میلیونی کنار قلعه دختر انجام شود، قطعا هیچ کدام از این تکیه ها به چشم نمی آیند.

ابراهیمی با اشاره به ثبت این تکیه ی قاجاری در ۷ اسفند ۱۳۸۶ به شماره ۲۱۵۰۰ در فهرست آثار ملی می گوید: امروز دسترسی تکیه ی «نوروزعلی»، از طرف همه ی خیابان های اطراف با کوچه های باریک و پیچ در پیچ امکان پذیر است، در واقع ورودی آن ها راه دسترسی ساکنان محله به منطقه است.

اما در پرونده ی ثبت ملی این بنای تاریخی در مورد وضعیت تکیه ی نوروزعلی در سال ۱۳۸۶ این طور نوشته شده است: «براساس فرم معماری خاص تکایا در شهر کرمان، گمانه زنی برای قدمت این اثر به اواسط قاجار برمی گردد، آن تزئینات خاصی ندارد و دخل و تصرفات در بنا و فرم معماری آن صورت نگرفته است. وجه تسمیه ی این بنای وقفی به لحاظ این که در مرکزیت محله نوروز علی قرار گرفته تکیه نوروزعالی نامیده شده است.

بررسی نوع نقشه شبیه به فرم بقعه تکایا در کرمان است، دارای پلان دورن گرای مستطیل شکل با رواق هایی در اطراف و چند ورودی از چند طرف است. جبهه شمالی رواق ها با عمق زیادتر فضایی برای نشیمن عزاداران است پوشش این رواق ها توسط تاق آهنگ انجام شده، دارای قوسی تزئینی است که با گچ اجرا شده و سکویی به ارتفاع ۴۰ سانتیمتر کف رواق ها را از سطح معبر و حیاط جدا می کند. از اتاق های دو طرف ایوان تا پشت ایوان به عنوان انبار تکیه برای نگهداری وسایل عزاداری استفاده می شود.

دسترسی به منازل مسکونی در قدیم از طریق کوی، معبر و گذرگاه یعنی کوچکترین بخش از سلسله مراتب دسترسی هاست، در محل به هم رسیدن چند کوی، مرکز محله یا میدانچه شکل گرفته که گاهی اوقات به تکیه تبدیل شده است. هر محله برای خود یک تکیه داشته که دسترسی به تکیه از شریان های اصلی از طریق گذرها است.»

ابراهیمی تکیه«قلعه محمود» را دومین تکیه ی تاریخی قرارگرفته در خیابان امام، خیابان قلعه در کرمان می داند که می تواند جایگزین خوبی برای تکیه ی ۱۵ ساله ی قلعه دختر باشد.

او در این زمینه نیز اظهار می کند: فراموشی در طول سال های گذشته گریبان تکیه «قلعه محمود» را گرفته است و از سوی دیگر سایه ساختمان ها و سیتی سنتر روی آن سنگینی می کند.

وی با بیان این که تا چند روز قبل از آغاز تاسوعا، پوش روی سقف این تکیه ی تاریخی کشیده شده بود، می گوید: این در حالی است که بعد از آن ناگهان پوش از روی سقف حذف شد و اکنون به راحتی اسکلت های سیتی سنتر در دست ساخت کرمان از بالای آن دیده می شوند و حتی محل پارک اتومبیل های منطقه شده است.

این فعال میراث فرهنگی کرمان با بیان این که این تکیه ی تاریخی در ۱۲۳۶ شمسی یعنی در دوره ی قاجار ساخته شده و هفتم اسفند ۱۳۸۶ به شماره ۲۱۴۹۴در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، می گوید: این ارزش ها و تاریخ آن ها امروز فراموش شده اند، به اندازه ای که حتی یک تابلوی معرفی برای آن ها در کنار این بناها قرار داده نشده است.

وی بافت تاریخی کرمان را بافتی مظلوم می داند و ادامه می دهد: این بافت تاریخی ارزشمند می توانست تاثیر زیادی در گردشگری کرمان داشته باشد و مدت زمان حضور توریست در کرمان را زیادتر کند، اما متاسفانه نگاه و طمع اماکن اقتصادی و مدرن اصالت تاریخی کرمان را نابود کرد.

قلعه دختر کرمان، برای شهر تاریخی کرمان که مردم آن را به عنوان یکی از نخستین فضاها برای زندگی در این قلعه انتخاب کرده بودند، اهمیت زیادی دارد، به اندازه ای که میراث فرهنگی در سال ۱۳۴۵ آن را در فهرست آثار ملی ثبت کرد و شواهد و سفال های به دست آمده در این قلعه توسط باستان شناسان بر این نکته تاکید دارد که از دوران پیش از اسلام تا امروز یعنی دست کم از دوره هخامنشیان تا اشکانی ها و حتی قاجار و پهلوی نشانه های حضور انسان را در خود دارد.